Νεφέλαι
Ἐπεισόδιον
μὰ τὴν Ἀναπνοὴν μὰ τὸ Χάος μὰ τὸν Ἀέρα
οὐκ εἶδον οὕτως ἄνδρ' ἄγροικον οὐδένα
οὐδ' ἄπορον οὐδὲ σκαιὸν οὐδ' ἐπιλήσμονα:
ὅστις σκαλαθυρμάτι' ἄττα μικρὰ μανθάνων
ταῦτ' ἐπιλέλησται πρὶν μαθεῖν: ὅμως γε μὴν
αὐτὸν καλῶ θύραζε δευρὶ πρὸς τὸ φῶς.
ποῦ Στρεψιάδης; ἔξει τὸν ἀσκάντην λαβών;
ἀλλ' οὐκ ἐῶσί μ' ἐξενεγκεῖν οἱ κόρεις.
ἀνύσας τι κατάθου καὶ πρόσεχε τὸν νοῦν.
ἰδού.
ἄγε δὴ τί βούλει πρῶτα νυνὶ μανθάνειν
ὧν οὐκ ἐδιδάχθης πώποτ' οὐδέν; εἰπέ μοι.
πότερα περὶ μέτρων ἢ περὶ ἐπῶν ἢ ῥυθμῶν;
περὶ τῶν μέτρων ἔγωγ': ἔναγχος γάρ ποτε
ὑπ' ἀλφιταμοιβοῦ παρεκόπην διχοινίκῳ.
οὐ τοῦτ' ἐρωτῶ σ', ἀλλ' ὅ τι κάλλιστον μέτρον
ἡγεῖ: πότερα τὸ τρίμετρον ἢ τὸ τετράμετρον;
ἐγὼ μὲν οὐδὲν πρότερον ἡμιεκτέου.
οὐδὲν λέγεις ὦνθρωπε.
περίδου νυν ἐμοί,
εἰ μὴ τετράμετρόν ἐστιν ἡμιεκτέον.
ἐς κόρακας, ὡς ἄγροικος εἶ καὶ δυσμαθής.
ταχύ γ' ἂν δύναιο μανθάνειν περὶ ῥυθμῶν.
τί δέ μ' ὠφελήσουσ' οἱ ῥυθμοὶ πρὸς τἄλφιτα;
πρῶτον μὲν εἶναι κομψὸν ἐν συνουσίᾳ,
ἐπαί+ονθ' ὁποῖός ἐστι τῶν ῥυθμῶν
κατ' ἐνόπλιον, χὠποῖος αὖ κατὰ δάκτυλον.
κατὰ δάκτυλον; νὴ τὸν Δί', ἀλλ' οἶδ'.
εἰπὲ δή.
τίς ἄλλος ἀντὶ τουτουὶ τοῦ δακτύλου;
πρὸ τοῦ μέν, ἔτ' ἐμοῦ παιδὸς ὄντος, οὑτοσί.
ἀγρεῖος εἶ καὶ σκαιός.
οὐ γὰρ ᾠζυρὲ
τούτων ἐπιθυμῶ μανθάνειν οὐδέν.
τί δαί;
ἐκεῖν' ἐκεῖνο, τὸν ἀδικώτατον λόγον.
ἀλλ' ἕτερα δεῖ σε πρότερα τούτου μανθάνειν,
τῶν τετραπόδων ἅττ' ἐστὶν ὀρθῶς ἄρρενα.
ἀλλ' οἶδ' ἔγωγε τἄρρεν', εἰ μὴ μαίνομαι:
κριὸς τράγος ταῦρος κύων ἀλεκτρυών.
ὁρᾷς ὃ πάσχεις; τήν τε θήλειαν καλεῖσ
ἀλεκτρυόνα κατὰ ταὐτὸ καὶ τὸν ἄρρενα.
πῶς δὴ φέρ';
ὅπως; ἀλεκτρυὼν κἀλεκτρυών.
νὴ τὸν Ποσειδῶ. νῦν δὲ πῶς με χρὴ καλεῖν;
ἀλεκτρύαιναν, τὸν δ' ἕτερον ἀλέκτορα.
ἀλεκτρύαιναν; εὖ γε νὴ τὸν Ἀέρα:
ὥστ' ἀντὶ τούτου τοῦ διδάγματος μόνου
διαλφιτώσω σου κύκλῳ τὴν κάρδοπον.
ἰδοὺ μάλ' αὖθις τοῦθ' ἕτερον: τὴν κάρδοπον
ἄρρενα καλεῖς θήλειαν οὖσαν.
τῷ τρόπῳ
ἄρρενα καλῶ 'γὼ κάρδοπον;
μάλιστά γε,
ὥσπερ γε καὶ Κλεώνυμον.
πῶς δή; φράσον.
ταὐτὸν δύναταί σοι κάρδοπος Κλεωνύμῳ.
ἀλλ' ὦγάθ' οὐδ' ἦν κάρδοπος Κλεωνύμῳ,
ἀλλ' ἐν θυείᾳ στρογγύλῃ γ' ἂν ἐμάττετο.
ἀτὰρ τὸ λοιπὸν πῶς με χρὴ καλεῖν;
ὅπως;
τὴν καρδόπην, ὥσπερ καλεῖς τὴν Σωστράτην.
τὴν καρδόπην θήλειαν;
ὀρθῶς γὰρ λέγεις.
ἐκεῖνο δ' ἦν ἄν, καρδόπη, Κλεωνύμη.
ἔτι δή γε περὶ τῶν ὀνομάτων μαθεῖν σε δεῖ,
ἅττ' ἄρρεν' ἐστίν, ἅττα δ' αὐτῶν θήλεα.
ἀλλ' οἶδ' ἔγωγ' ἃ θήλε' ἐστίν.
εἰπὲ δή.
Λύσιλλα Φίλιννα Κλειταγόρα Δημητρία.
ἄρρενα δὲ ποῖα τῶν ὀνομάτων;
μυρία.
Φιλόξενος Μελησίας Ἀμυνίας.
ἀλλ' ὦ πόνηρε ταῦτά γ' ἐστ' οὐκ ἄρρενα.
οὐκ ἄρρεν' ὑμῖν ἐστιν;
οὐδαμῶς γ', ἐπεὶ
πῶς ἂν καλέσειας ἐντυχὼν Ἀμυνίᾳ;
ὅπως ἄν; ὡδί, δεῦρο δεῦρ' Ἀμυνία.
ὁρᾷς; γυναῖκα τὴν Ἀμυνίαν καλεῖς.
οὔκουν δικαίως ἥτις οὐ στρατεύεται;
ἀτὰρ τί ταῦθ' ἃ πάντες ἴσμεν μανθάνω;
οὐδὲν μὰ Δί' ἀλλὰ κατακλινεὶς δευρὶ —
τί δρῶ;
ἐκφρόντισόν τι τῶν σεαυτοῦ πραγμάτων.
μὴ δῆθ' ἱκετεύω σ' ἐνγεταῦθ': ἀλλ' εἴ γε χρή,
χαμαί μ' ἔασον αὐτὰ ταῦτ' ἐκφροντίσαι.
οὐκ ἔστι παρὰ ταῦτ' ἄλλα.
κακοδαίμων ἐγώ,
οἵαν δίκην τοῖς κόρεσι δώσω τήμερον.
φρόντιζε δὴ καὶ διάθρει πάντα τρόπον τε σαυτὸν
στρόβει πυκνώσας.
ταχὺς δ', ὅταν εἰς ἄπορον πέσῃς,
ἐπ' ἄλλο πήδα
νόημα φρενός: ὕπνος δ' ἀπέστω γλυκύθυμος ὀμμάτων.
ἀτταταῖ ἀτταταῖ.
τί πάσχεις; τί κάμνεις;
ἀπόλλυμαι δείλαιος: ἐκ τοῦ σκίμποδοσ
δάκνουσί μ' ἐξέρποντες οἱ Κορίνθιοι,
καὶ τὰς πλευρὰς δαρδάπτουσιν
καὶ τὴν ψυχὴν ἐκπίνουσιν
καὶ τοὺς ὄρχεις ἐξέλκουσιν
καὶ τὸν πρωκτὸν διορύττουσιν,
καί μ' ἀπολοῦσιν.
μή νυν βαρέως ἄλγει λίαν.
καὶ πῶς; ὅτε μου
φροῦδα τὰ χρήματα, φρούδη χροιά,
φρούδη ψυχή, φρούδη δ' ἐμβάς:
καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τοῖσι κακοῖσ
φρουρᾶς ᾄδων
ὀλίγου φροῦδος γεγένημαι.
οὗτος τί ποιεῖς; οὐχὶ φροντίζεις;
ἐγώ;
νὴ τὸν Ποσειδῶ.
καὶ τί δῆτ' ἐφρόντισας;
ὑπὸ τῶν κόρεων εἴ μού τι περιλειφθήσεται.
ἀπολεῖ κάκιστ'.
ἀλλ' ὦγάθ' ἀπόλωλ' ἀρτίως.
οὐ μαλθακιστέ' ἀλλὰ περικαλυπτέα.
ἐξευρετέος γὰρ νοῦς ἀποστερητικὸσ
κἀπαιόλημ'.
οἴμοι τίς ἂν δῆτ' ἐπιβάλοι
ἐξ ἀρνακίδων γνώμην ἀποστερητρίδα;
φέρε νυν ἀθρήσω πρῶτον ὅ τι δρᾷ τουτονί.
οὗτος καθεύδεις;
μὰ τὸν Ἀπόλλω 'γὼ μὲν οὔ.
ἔχεις τι;
μὰ Δί' οὐ δῆτ' ἔγωγ'.
οὐδὲν
πάνυ;
οὐδέν γε πλὴν ἢ τὸ πέος ἐν τῇ δεξιᾷ.
οὐκ ἐγκαλυψάμενος ταχέως τι φροντιεῖς;
περὶ τοῦ; σὺ γάρ μοι τοῦτο φράσον ὦ Σώκρατες.
αὐτὸς ὅ τι βούλει πρῶτος ἐξευρὼν λέγε.
ἀκήκοας μυριάκις ἁγὼ βούλομαι,
περὶ τῶν τόκων, ὅπως ἂν ἀποδῶ μηδενί.
ἴθι νῦν καλύπτου καὶ σχάσας τὴν φροντίδα
λεπτὴν κατὰ μικρὸν περιφρόνει τὰ πράγματα,
ὀρθῶς διαιρῶν καὶ σκοπῶν.
οἴμοι τάλας.
ἔχ' ἀτρέμα: κἂν ἀπορῇς τι τῶν νοημάτων,
ἀφεὶς ἄπελθε, κατὰ τὴν γνώμην πάλιν
κίνησον αὖθις αὐτὸ καὶ ζυγώθρισον.
ὦ Σωκρατίδιον φίλτατον.
τί ὦ γέρον;
ἔχω τόκου γνώμην ἀποστερητικήν.
ἐπίδειξον αὐτήν.
εἰπὲ δή νύν μοι —
τὸ τί;
γυναῖκα φαρμακίδ' εἰ πριάμενος Θετταλὴν
καθέλοιμι νύκτωρ τὴν σελήνην, εἶτα δὴ
αὐτὴν καθείρξαιμ' ἐς λοφεῖον στρογγύλον,
ὥσπερ κάτοπτρον, κᾆτα τηροίην ἔχων —
τί δῆτα τοῦτ' ἂν ὠφελήσειέν σ';
ὅ τι;
εἰ μηκέτ' ἀνατέλλοι σελήνη μηδαμοῦ,
οὐκ ἂν ἀποδοίην τοὺς τόκους.
ὁτιὴ τί δή;
ὁτιὴ κατὰ μῆνα τἀγύριον δανείζεται.
εὖ γ': ἀλλ' ἕτερον αὖ σοι προβαλῶ τι δεξιόν.
εἴ σοι γράφοιτο πεντετάλαντός τις δίκη,
ὅπως ἂν αὐτὴν ἀφανίσειας εἰπέ μοι.
ὅπως; ὅπως; οὐκ οἶδ': ἀτὰρ ζητητέον.
μή νυν περὶ σαυτὸν εἶλλε τὴν γνώμην ἀεί,
ἀλλ' ἀποχάλα τὴν φροντίδ' ἐς τὸν ἀέρα
λινόδετον ὥσπερ μηλολόνθην τοῦ ποδός.
ηὕρηκ' ἀφάνισιν τῆς δίκης σοφωτάτην,
ὥστ' αὐτὸν ὁμολογεῖν σ' ἐμοί.
ποίαν τινά;
ἤδη παρὰ τοῖσι φαρμακοπώλαις τὴν λίθον
ταύτην ἑόρακας τὴν καλήν, τὴν διαφανῆ,
ἀφ' ἧς τὸ πῦρ ἅπτουσι;
τὴν ὕαλον λέγεις;
ἔγωγε. φέρε τί δῆτ' ἄν, εἰ ταύτην λαβών,
ὁπότε γράφοιτο τὴν δίκην ὁ γραμματεύς,
ἀπωτέρω στὰς ὧδε πρὸς τὸν ἥλιον
τὰ γράμματ' ἐκτήξαιμι τῆς ἐμῆς δίκης;
σοφῶς γε νὴ τὰς Χάριτας.
οἴμ' ὡς ἥδομαι
ὅτι πεντετάλαντος διαγέγραπταί μοι δίκη.
ἄγε δὴ ταχέως τουτὶ ξυνάρπασον.
τὸ τί;
ὅπως ἀποστρέψαι' ἂν ἀντιδικῶν δίκην
μέλλων ὀφλήσειν μὴ παρόντων μαρτύρων.
φαυλότατα καὶ ῥᾷστ'.
εἰπὲ δή.
καὶ δὴ λέγω.
εἰ πρόσθεν ἔτι μιᾶς ἐνεστώσης δίκης,
πρὶν τὴν ἐμὴν καλεῖσθ', ἀπαγξαίμην τρέχων.
οὐδὲν λέγεις.
νὴ τοὺς θεοὺς ἔγωγ', ἐπεὶ
οὐδεὶς κατ' ἐμοῦ τεθνεῶτος εἰσάξει δίκην.
ὑθλεῖς: ἄπερρ', οὐκ ἂν διδάξαιμ' ἄν σ' ἔτι.
ὁτιὴ τί; ναὶ πρὸς τῶν θεῶν ὦ Σώκρατες.
ἀλλ' εὐθὺς ἐπιλήθει σύ γ' ἅττ' ἂν καὶ μάθῃς:
ἐπεὶ τί νυνὶ πρῶτον ἐδιδάχθης; λέγε.
φέρ' ἴδω τί μέντοι πρῶτον ἦν; τί πρῶτον ἦν;
τίς ἦν ἐν ᾗ 'ματτόμεθα μέντοι τἄλφιτα;
οἴμοι τίς ἦν;
οὐκ ἐς κόρακας ἀποφθερεῖ,
ἐπιλησμότατον καὶ σκαιότατον γερόντιον;
οἴμοι τί οὖν δῆθ' ὁ κακοδαίμων πείσομαι;
ἀπὸ γὰρ ὀλοῦμαι μὴ μαθὼν γλωττοστροφεῖν.
ἀλλ' ὦ Νεφέλαι χρηστόν τι συμβουλεύσατε.
ἡμεῖς μὲν ὦ πρεσβῦτα συμβουλεύομεν,
εἴ σοί τις υἱός ἐστιν ἐκτεθραμμένος,
πέμπειν ἐκεῖνον ἀντὶ σαυτοῦ μανθάνειν.
ἀλλ' ἔστ' ἔμοιγ' υἱὸς καλός τε κἀγαθός:
ἀλλ' οὐκ ἐθέλει γὰρ μανθάνειν. τί ἐγὼ πάθω;
σὺ δ' ἐπιτρέπεις;
εὐσωματεῖ γὰρ καὶ σφριγᾷ,
κἄστ' ἐκ γυναικῶν εὐπτέρων τῶν Κοισύρας.
ἀτὰρ μέτειμί γ' αὐτόν: ἢν δὲ μὴ 'θέλῃ,
οὐκ ἔσθ' ὅπως οὐκ ἐξελῶ κ' τῆς οἰκίας.
ἀλλ' ἐπανάμεινόν μ' ὀλίγον εἰσελθὼν χρόνον.
ἀ=ρ' αἰσθάνει πλεῖστα δι' ἡμᾶς ἀγάθ' αὐτίχ' ἕξων
μόνας θεῶν; ὡσ
ἕτοιμος ὅδ' ἐστὶν ἅπαντα δρᾶν
ὅσ' ἂν κελεύῃς.
σὺ δ' ἀνδρὸς ἐκπεπληγμένου καὶ φανερῶς ἐπηρμένου
γνοὺς ἀπολάψεις ὅ τι πλεῖστον δύνασαι,
ταχέως: φιλεῖ γάρ πως τὰ τοιαῦθ' ἑτέρᾳ τρέπεσθαι.
οὔτοι μὰ τὴν Ὁμίχλην ἔτ' ἐνταυθοῖ μενεῖς:
ἀλλ' ἔσθι' ἐλθὼν τοὺς Μεγακλέους κίονας.
ὦ δαιμόνιε, τί χρῆμα πάσχεις ὦ πάτερ;
οὐκ εὖ φρονεῖς μὰ τὸν Δία τὸν Ὀλύμπιον.
ἰδού γ' ἰδού, Δί' Ὀλύμπιον: τῆς μωρίας,
τὸν Δία νομίζειν ὄντα τηλικουτονί.
τί δὲ τοῦτ' ἐγέλασας ἐτεόν;
ἐνθυμούμενοσ
ὅτι παιδάριον εἶ καὶ φρονεῖς ἀρχαιι+κά.
ὅμως γε μὴν πρόσελθ', ἵν' εἰδῇς πλείονα,
καί σοι φράσω τι πρᾶγμ' ὃ μαθὼν ἀνὴρ ἔσει.
ὅπως δὲ τοῦτο μὴ διδάξεις μηδένα.
ἰδού: τί ἔστιν;
ὤμοσας νυνὶ Δία.
ἔγωγ'.
ὁρᾷς οὖν ὡς ἀγαθὸν τὸ μανθάνειν;
οὐκ ἔστιν ὦ Φειδιππίδη Ζεύς.
ἀλλὰ τίς;
Δῖνος βασιλεύει τὸν Δί' ἐξεληλακώς.
αἰβοῖ τί ληρεῖς;
ἴσθι τοῦθ' οὕτως ἔχον.
τίς φησι ταῦτα;
Σωκράτης ὁ Μήλιοσ
καὶ Χαιρεφῶν, ὃς οἶδε τὰ ψυλλῶν ἴχνη.
σὺ δ' ἐς τοσοῦτον τῶν μανιῶν ἐλήλυθασ
ὥστ' ἀνδράσιν πείθει χολῶσιν;
εὐστόμει
καὶ μηδὲν εἴπῃς φλαῦρον ἄνδρας δεξιοὺσ
καὶ νοῦν ἔχοντας: ὧν ὑπὸ τῆς φειδωλίασ
ἀπεκείρατ' οὐδεὶς πώποτ' οὐδ' ἠλείψατο,
οὐδ' ἐς βαλανεῖον ἦλθε λουσόμενος: σὺ δὲ
ὥσπερ τεθνεῶτος καταλόει μου τὸν βίον.
ἀλλ' ὡς τάχιστ' ἐλθὼν ὑπὲρ ἐμοῦ μάνθανε.
τί δ' ἂν παρ' ἐκείνων καὶ μάθοι χρηστόν τις ἄν;
ἄληθες; ὅσαπερ ἔστ' ἐν ἀνθρώποις σοφά:
γνώσει δὲ σαυτὸν ὡς ἀμαθὴς εἶ καὶ παχύς.
ἀλλ' ἐπανάμεινόν μ' ὀλίγον ἐνταυθοῖ χρόνον.
οἴμοι τί δράσω παραφρονοῦντος τοῦ πατρός;
πότερον παρανοίας αὐτὸν εἰσαγαγὼν ἕλω,
ἢ τοῖς σοροπηγοῖς τὴν μανίαν αὐτοῦ φράσω;
φέρ' ἴδω, σὺ τοῦτον τί ὀνομάζεις; εἰπέ μοι.
ἀλεκτρυόνα.
καλῶς γε. ταυτηνὶ δὲ τί;
ἀλεκτρυόν'.
ἄμφω ταὐτό; καταγέλαστος εἶ.
μή νυν τὸ λοιπόν, ἀλλὰ τήνδε μὲν καλεῖν
ἀλεκτρύαιναν τουτονὶ δ' ἀλέκτορα.
ἀλεκτρύαιναν; ταῦτ' ἔμαθες τὰ δεξιὰ
εἴσω παρελθὼν ἄρτι παρὰ τοὺς γηγενεῖς;
χἄτερά γε πόλλ': ἀλλ' ὅ τι μάθοιμ' ἑκάστοτε,
ἐπελανθανόμην ἂν εὐθὺς ὑπὸ πλήθους ἐτῶν.
διὰ ταῦτα δὴ καὶ θοἰμάτιον ἀπώλεσας;
ἀλλ' οὐκ ἀπολώλεκ', ἀλλὰ καταπεφρόντικα.
τὰς δ' ἐμβάδας ποῖ τέτροφας ὦνόητε σύ;
ὥσπερ Περικλέης ἐς τὸ δέον ἀπώλεσα.
ἀλλ' ἴθι βάδιζ', ἴωμεν: εἶτα τῷ πατρὶ
πιθόμενος ἐξάμαρτε: κἀγώ τοί ποτε,
οἶδ', ἑξέτει σοι τραυλίσαντι πιθόμενος,
ὃν πρῶτον ὀβολὸν ἔλαβον ἡλιαστικόν,
τούτου 'πριάμην σοι Διασίοις ἁμαξίδα.
ἦ μὴν σὺ τούτοις τῷ χρόνῳ ποτ' ἀχθέσει.
εὖ γ' ὅτι ἐπείσθης. δεῦρο δεῦρ' ὦ Σώκρατες,
ἔξελθ': ἄγω γάρ σοι τὸν υἱὸν τουτονὶ
ἄκοντ' ἀναπείσας.
νηπύτιος γάρ ἐστ' ἔτι,
καὶ τῶν κρεμαθρῶν οὔπω τρίβων τῶν ἐνθάδε.
αὐτὸς τρίβων εἴης ἄν, εἰ κρέμαιό γε.
οὐκ ἐς κόρακας; καταρᾷ σὺ τῷ διδασκάλῳ;
ἰδοὺ κρέμαι', ὡς ἠλίθιον ἐφθέγξατο
καὶ τοῖσι χείλεσιν διερρυηκόσιν.
πῶς ἂν μάθοι ποθ' οὗτος ἀπόφυξιν δίκησ
ἢ κλῆσιν ἢ χαύνωσιν ἀναπειστηρίαν;
καίτοι γε ταλάντου τοῦτ' ἔμαθεν Ὑπέρβολος.
ἀμέλει δίδασκε: θυμόσοφός ἐστιν φύσει:
εὐθύς γέ τοι παιδάριον ὄν τυννουτονὶ
ἔπλαττεν ἔνδον οἰκίας ναῦς τ' ἔγλυφεν,
ἁμαξίδας τε σκυτίνας ἠργάζετο,
κἀκ τῶν σιδίων βατράχους ἐποίει πῶς δοκεῖς.
ὅπως δ' ἐκείνω τὼ λόγω μαθήσεται,
τὸν κρείττον' ὅστις ἐστὶ καὶ τὸν ἥττονα,
ὃς τἄδικα λέγων ἀνατρέπει τὸν κρείττονα:
ἐὰν δὲ μή, τὸν γοῦν ἄδικον πάσῃ τέχνῃ.
αὐτὸς μαθήσεται παρ' αὐτοῖν τοῖν λόγοιν.
ἐγὼ δ' ἀπέσομαι.
τοῦτό νυν μέμνησ', ὅπωσ
πρὸς πάντα τὰ δίκαι' ἀντιλέγειν δυνήσεται.
Aristophanes. Aristophanes Comoediae, ed. F.W. Hall and W.M. Geldart, vol. 2. F.W. Hall and W.M. Geldart. Oxford. Clarendon Press, Oxford. 1907.